A van Antwerpen

Telkens als ik weerkom in Antwerpen, weet ik wie ik ben. Hier heb ik als jongentje gespeeld, door deze straten heb ik geslenterd, in deze klanken ben ik opgegroeid. De eerste communie, de eerste theatervoorstelling, de eerste kus. Alles was hier voor het eerst. Dat zet de toon, men staat in de grondverf. Mijn eerste school was gelegen in een park, dat moet zijn invloed hebben. Hier beleefde ik mijn eerste nachtelijke dwaaltocht door een stad. En dwalen, kun je in deze stad van uitersten, waar een regenboogcollege het stadhuis regeert maar het Vlaams Blok de agenda bepaalt.

Terugkomen in je geboortestad levert doorgaans een ingewikkeldheid aan gevoelens op. Een complex vermogen van zintuiglijk bewustzijn. Allerlei herinneringen dringen zich uit het onbewuste naar boven. De kleur van de huizen, de lengte van de straten, de klanken van het dialect. Je hoort opnieuw een vriend iets roepen, je ziet wederom de oude tram, je herinnert je het jongetje dat je was. De spanning toen je voor het eerst alleen naar de bakker moest, de hitte tijdens de zomervakantie die boven de trottoirtegels hangt, het wachten op je kameraden om samen naar school te gaan. Die beelden en emoties verwarren zich op hun beurt met de redenen waarom je eens bent weggegaan. Je voelt je hier weer thuis maar wilt daar niet aan toegeven, want het ‘thuis’ heeft zich verplaatst. Blijft dit hier dan uiteindelijk toch je échte thuis? Dient men zich in de geboorteplaats eigenlijk thuis te voelen? Algauw komt het credo te voorschijn over de beroemde ‘wortels’. Men mag de stad of streek waar men vandaan komt nooit verloochenen, maar heeft dat feitelijk al gedaan door te vertrekken.
Maar waar zijn de stemmen van je ouders, die je eens alle dingen konden vertelden of verklaren? Die overal de weg wisten? Waar is je vriend, want die woont hier nu niet meer? Waar is de stilte van de zondagochtend die eens hier in de straten hing? Je bent ontheemd en vertrouwd tegelijk. I’m a legal alien zingt Sting op de autoradio.
Je herkent de stad nog steeds zoals ze toen voor je was. Natuurlijk is het nu Rubensjaar, want je bezocht toen al het Rubenshuis. Natuurlijk is de winkelstraat nu autovrij, want het was destijds al te druk. Maar hoe klein is dit pleintje eigenlijk en je wist niet dat de schouwburg en de dierentuin zo dicht bij elkaar lagen.

Door deze moeilijk te doorgronden gemoedsbeweging waarin je terecht komt, ontstaat een groot dualisme in het eigen beschouwen. Wat je daarnet nog dacht is weg: je weet integendeel juist hoe langer hoe minder wie je eigenlijk bent. Dat zo sterke vermoeden dat zich nog maar enkele ogenblikken geleden van je meester maakte is weer helemaal verdwenen. Misschien is juist die samengestelde overvloed en omvangrijkheid van gevoelens, die zich als delen binnen één geheel voordoen, wat Antwerpen voor mij persoonlijk betekent.

Dit jaar ook nog Wereldboekenstad. De vrouwelijkste kathedraaltoren van de wereld en de meest imponerende stationskoepel. De tweede grootste haven van de wereld, de grootste privé-dierentuin ter wereld, de grootste bluffers van de wereld. Gastvrij tot in het kleinste cafeetje in het kleinste uurtje, het ‘Eigen volk eerst’ als grootste partij. Stad van mode, stad van poëzie. Stad van grote culturele manifestaties, stad van Willem Elsschot en Hugo Claus. Als ik er met gasten rondwandel kan ik niet zwijgen, maar vraag me alsjeblief niet er iets over te vertellen. Stad van Brabo (die de hand wierp), Lange Wapper (legende die reus kon worden) en Willy Van der Steen (Suske en Wiske). Stad van tramlijnen en Flandriaboten. Stad van het ongewone, het altijd onvoorspelbare, de andere kant van de waarheid. Antwerpen, waarom houd ik toch zo van jou?

Michel Lafaille
mei 2004