Vandaag trekken we de bergen in, naar Zwitserland, Graubunden. We slapen bovenop de Malojapas, op 1.800 meter hoogte. Daar zal het koeler zijn dan hier in Italië met 35 graden. We bezoeken de dorpjes Soglio (waar de dichter Rilke op vakantie was) en Stampa (waar de beeldhouwer Giacometti zijn jeugd doorbracht). Daarna op naar Sils, waar de film ‘Clouds of Sils-Maria’ is gedraaid met Juliette Binoche en Kristen Stewart. Een soort cultfilm. Thomas Mann ging er op vakantie, en Friedrich Nietzsche en David Bowie. Er zijn van die plekken…

Vandaag is onze laatste dag in Lecco, aan het Comomeer. Ik moet denken aan mijn oude viewmaster die ik had op mijn vijftiende, waar een rond kartonnetje in moest met kleine dia’s zodat ik in een zucht de verste landen kon bekijken. Net zo snel is afgelopen maand voorbijgeflitst. Gelukkig heb ik alle foto’s nog. Het heeft iets triest, zo’n laatste dag. Herken je dat? Een laatste boodschap, een laatste keer langs het water lopen, daar nog eens kijken. Een zoete pijn, zongen ze al in de XVIIde eeuw. Vast iets van Vivaldi, gezongen door Bartoli…

Gisteren het Abbazia di Piona bezocht, een abdij van de Cisterciënzer Orde, de strenge Benedictijners, gelegen aan het alpenmeer. Ik was er 25 jaar geleden en toen lag het verstopt in de mist. Het was de Stille Zaterdag voor Pasen. Nu was er blauwe lucht en witte wolken. Toch bleef alles even mysterieus, ver weg van de wereld, als een oord van vrede dat alleen te bereiken was na een kilometerslange weg van keitjes. Er was niemand te zien. Het gebouw heeft een robuuste vorm, sober, plichtsgetrouw. Woorden die bij me opkwamen. Vredig.

Wat ik het aller, aller, allermooist vind - kom even dichterbij dan fluister ik het: aller,aller,aller…- dat zijn de bergen in tegenlicht. Met deze warmte (het is hier 35 graden) wordt de hemel heiig en ontstaat dat coulissenzicht. Ik vind het nog mooier dan de meren en de bomen. De verschillende tinten donker die diepte aangeven en perspectief creëren. Achter het ene avontuur ligt nog een volgende. Ze lokken en beloven. Aan jou om op hun uitnodiging in te gaan en te onderzoeken, te vertrekken. ‘de weg is lang en eindeloos, waar hij ons brengt weten we niet, maar we moeten hem gaan’ zongen de Hobbits op hun queeste. Is het leven niet ook zo.

Het is zomers weer. De winter heeft lang genoeg geduurd dit jaar, zeggen ze hier. De tuin van onze buren ligt er rustig bij. Alleen het tafelkleed is verwaaid. Ze laten zich weinig zien.Ik fantaseer hoe mijn dag eruit zou zien in zulk een tuin, met een muur eromheen, beschut en warm, met bloeiende rozen en cipressen. Bepaalt zo’n tuin welke boek je leest? Vast wel. Iets langzaams. Ik ben weer in ‘De Toverberg’ begonnen. 

We waren in Bergamo en daar is zeker veel over te vertellen, de oude stad, het mooie plein met de restaurants, de finicolare (kabelbaan), de Accademia Carrrara (het oude museum met Canaletto en Raphael en Botticelli), de Duomo… Maar ik wil het hebben over Ana Silva (1979), een Afrikaanse kunstenares uit Angola die daar in het GAMeC tentoonstelt met op de naaimachine gemaakte werken op canvas. Ze hangen los in de ruimte en vormen tezamen de tentoonstelling ‘Eau’ (Water). Meesterlijke creaties vol bewegelijkheid, teder, ontroerend en mooi. Kleine momenten van poëzie, hoekjes, kantjes. Ze laat je naar iets kijken wat je al wist maar niet besefte. Zie hoe al die losse draadjes dynamiek geven… Soms zijn haar beelden eenvoudig, soms complex en samengesteld, maar altijd even naïef. Als je haar naam tegenkomt: ga kijken!

De waterkant  lokt. Het is lastig voorbij te lopen zonder even stil te staan en te kijken. Naar wat? Naar waar je niet bent? Naar een andere mogelijkheid? Naar waar je eens was, of eens zult zijn, wenst te zijn? Het zijn overgangen, van het een naar het ander, en daarom het moeilijkst te ontwerpen.

Gisteren waren we in de stad Varese, in Villa Panza. Een authentiek paleis waar ooit een miljardair-echtpaar woonde, die veel jonge Amerikaanse beeldend-kunstenaars kenden en werk van hen kochten.

Tegen de flanken van de bergen zie je tot wat voor moois de mens in staat is. Hoe vernuftig de helling is bewerkt en verbouwd, de voordelen van elk plekje worden benut om voor opbrengst te zorgen.

Ik zal dit jaar voor het eerst in mijn leven niet naar de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd luisteren of kijken (met twee Russen). Niet omdat ik op vakantie ben, niet omdat het een oer-burgerlijk fenomeen is, maar omdat ik genoeg heb van de compromissen waarmee de kunst en de cultuur zich menen te kunnen verheffen boven de aardse werkelijkheid. Het is kunst, vertellen ze me, het heeft niets met oorlog of genocide te maken (Festival Venetië, Songfestival). Het zijn gewoon mensen die muziek maken, een film, een roman. En ik ging erin mee. Niet dat ik naar het Songfestival keek, begrijp me goed.

Gistermiddag klom ik een stuk de berg op achter ons huis,naar het heiligdom Santuario della Madonna della Rovinata, een kapel op een uitkijkpunt midden in het bos.